Meritokrasi Hipokrasidir!

Tarih 12 Nisan 1964 yer Detroit Amerika Birleşik Devletleri ateşli bir hatip The Ballot or The Bullet (Oy ya da Mermi) adlı konuşmasını gerçekleştirmekte ve konuşma alanını dolduran sayısız zenci bütün ilgisini ona yönlendirirken o hatibin ağzından şu cümleler dökülmekte:

“ (…) This is American justice! This is American democracy! And those of you who are familiar with it know that in America, democracy is hypocrisy. If I’m wrong, put me in jail. But if you cant prove your democracy is not hypocrisy then don’t put your hands on me! (…)”

“(…) İşte Amerikan adaleti! İşte Amerikan demokrasisi! Ve buna aşina olanlarınız bilir ki, Amerika'da demokrasi ikiyüzlülüktür. Eğer yanılıyorsam, beni hapse atın. Ama demokrasinizin ikiyüzlülük olmadığını kanıtlayamazsanız, bana dokunmayın!(…)”

An itibari ile tarih 21 Mart 2026 ve bu denememde değerli okuyucuyla paylaşacağım, denememin sonuna kadar temellendirmeye çalışacağım fikrim ise şudur: Meritokrasi hipokrasidir.

Kabul etmek gerekir ki herhangi bir kişiyle “Meritokrasi hipokrasidir.” önerisini paylaştığınız takdirde alacağınız tepki kuvvetle muhtemel anlam vermemek olacaktır. Denememle ilgili yorumlarını almayı istediğim kişilerle önerimi paylaştığımda da çoğunlukla insanların meritokrasi ve hipokrasi kelimelerini bilmediğini gözlemledim. Takdir edersiniz ki karşınızdaki kişi sizi anlamadıkça ne söylediğinizin hiçbir önemi yoktur. Bu sebeple denememde öncelikle önerimde kullandığım iki kelimenin anlamlarını açıklayacağım.

Meritokrasi Latince “meritum” ve Yunanca “kratos” kelimelerinin birleşmesinden oluşmaktadır. “Meritum” hak edilen şey, liyakat ve başarı anlamlarına gelmekle birlikte “kratos” güç, yönetim ve iktidar anlamlarına gelmektedir. İki farklı dildeki kelimenin birleşimi ile oluşan “meritokrasi” kelimesi ise liyakata dayalı yönetim anlamına gelmektedir.

Buna karşılık “hipokrasi” tamamen Yunancadan gelmekte olup İngilizcede ikiyüzlülük yerine kullanılmaktadır.

Bu açıklamalara binaen “Meritokrasi hipokrasidir.” önerisi, liyakate dayalı yönetimin ikiyüzlülük olduğunu savunmaktadır. Peki neden böyle bir şeyi savunayım? Hak eden kişilerin yüksek rütbe ve mevkilere olması hakkaniyete, sağ duyuya daha uygun değil midir? Yüksek rütbe ve mevkilere torpil, affedersiniz, referans göz önünde bulundurularak atama yapılması daha mı iyidir? Baştan açıklamak gerekir ki aslında problem meritokrasi fikrinin kendisinden kaynaklanmamaktadır. Problem, meritokrasinin uygulanış biçiminden kaynaklanmaktadır.

(… metin aynen devam eder …)

“Eğer yanılıyorsam, beni hapse atın. Ama meritokrasinizin ikiyüzlülük olmadığını kanıtlayamazsanız, bana dokunmayın!”

Mustafa Numan Yılmaz